بە گوێرەی ئەو زانیارییانەی بەدەستی ناوەندی نەمران گەتشتووە، مەترسی زۆر لەسەر دەستبەسەرکراوان لە زیندانەکانی کۆماری ئیسلامیدا هەیە. ئێمە بەوپەڕی بەرپرسیارەتی، بە ئەرکی خۆمانی دەزانین لەسەر دۆخی نالەباری دەستبەسەرکراوەکان بێینە دەنگ و، وڵاتانی ڕۆژئاوا، ناوەندەکانی نێونەتەوەیی مافی مرۆڤ لەو دۆخە نالەبارە بە بەرپرس بزانین. هەر بۆیە لەو چەند ڕۆژەی دوایی نامەمان بۆ کۆمەڵێک وڵات، ناوەندەکانی مافی مرۆڤی لەسەر دۆخی دەستبەرکراوان ناردووە. بەشێک لە نامەی هەناردەکراو بۆ خوێنەرانمان بڵاو دەکەینەوە.
بابەت: داواکارییەکی فەرمی سەبارەت بە دۆخی دەستبەسەرکراوان و زیندانییەکان لە ئێران لە ڕووی پابەندبوون بە مافەکانی مرۆڤی نێودەوڵەتی
ئێمە لە ناوەندی نەمران بە ڕێزەوە ئەم نامەیە ئاراستەی ئێوە دەکەین بۆ دەربڕینی نیگەرانییەکی قووڵ سەبارەت بە پەرەسەندنی دژواری سەر زیندانییە سیاسییەکان، خۆپیشاندەران و هەموو ئەوانەی بە شێوەیەکی بێ بنەما لە ئێران، لە ژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران دەستبەسەر کراون.
لە دوای ڕووداوەکانی ٩ی ڕەشەمەی ١٤٠٤، کە تێیدا هێرشە سەربازییەکان لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە کرایە سەر ئێران، وا دیارە دۆخی دەستبەسەرکراوان – بە تایبەتی زیندانییە سیاسییەکان – بە شێوەیەکی بەرچاو خراپتر بووە. زانیارییە بەردەستەکان لە سەرچاوە جیاوازەکانەوە ئاماژە دەکەن بە گۆڕانکارییەک کە هۆکاری نیگەرانییەکی گەورەیە لەبارەی پاراستنی مافە بنەڕەتییەکان.
ئەم هەواڵانە دەردەخەن کە هەندێک لەو کردارەکان دەتوانن پێشێلکاری بن بە پابەندییە یاساییە نێودەوڵەتییەکان کە ئێران پێی پابەندە، بە تایبەتی کۆنوانسیۆنی نێونەتەوەیی مافەکانی تاک و کەسانی سیاسی.
ئەم ماددانە بە تایبەتی گرنگن:
- ماددەی ٦ (مافی ژیان): زیادبوونی بەکارهێنانی سزای ئێعدام، بە تایبەتی لە کەیسەکاندا کە تێیدا مەرجەکانی دادپەروەری بوونیان نیە، هۆکاری نیگەرانییە.
- ماددەی ٧ (قەدەغەکردنی ئەشکەنجە و مامەڵەی نەگونجاو): هەواڵەکان سەبارەت بە ئەشکەنجە، دانپێدانانی زۆرەملێ و مامەڵەی خراپ لە زینداندا پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر هەیە.
- ماددەی ٩ (مافی ئازادی و ئاسایشی کەسی): دەستبەسەرکردنی بێ بنەما و بێ پشتیوانی یاسایی ئاماژەیە بۆ دەستبەسەرکردنی هەڕەمەکی، بۆ چاوترساندنی خەڵک لە دەربڕینی ڕاو و بۆچوونیان.
- ماددەی ١٠ (مامەڵەی مرۆڤانە لەگەڵ زیندانیان): دۆخی زیندانەکان دەتوانێت نیشانی دەرچوون بێت لە ستانداردە نێودەوڵەتییەکان.
- ماددەی ١٤ (مافی دادگایەکی دادپەروەر): نیگەرانییەکان سەبارەت بە سەربەخۆیی دادگا و بەکارهێنانی دانپێدانانی زۆرەملی، ئەشکەنجە و ئێعدامی نادادپەروەرانەی لێ دەکەوێتەوە.
هەروەها، ئەم کردارانە دەتوانن دژ بە بنەماکانی جاڕنامەی مافی مرۆڤ بن، بە تایبەتی ماددەکانی ٣، ٥، ٩ و ١٠.
ئێمە پێشتر بە بەڵگە پشتڕاستمان کردۆتەوە لە ژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێراندا بە زۆرەملێ خەڵک بزرکراون و، تا ئێستاش کەس چارەنووسی ئەو کەیسانە نازانێت. ئەو بەڵگانە، لەگەڵ ناوەندی پێوەندیدار دابەش کراون و، ئەو بابەتە لە کۆبوونەوە بەردەوامەکاندا باسیان لەسەر کراوە. هەر بۆیە، ئێمە لەو باوەڕەداین، کۆماری ئیسلامی ئێران دژ بە یاساکانی گشتی نێودەوڵەتی و هەروەها بنەماکانی کۆنوانسیۆنی پاراستنی دژ بە بزربوونی زۆرەملی پێشێل کردووە.
هەروەها دەبێت ئاماژە بدرێت کە قەدەغەکردنی ئەشکەنجە وەک یاسایەکی نەگۆڕ (jus cogens) ناسراوە، کە واتە لە هیچ دۆخێکدا ناوەستێت، و ئەمە بەرپرسیاریی نێودەوڵەتی زیاتر دەکات بۆ وەڵامدانەوە بەو پێشێلکارییانە.
لەسەر ئەم بنەمایانە، داوا لە نەتەوەیەکگرتۆکان UN ، EU و دامەزراندنە پەیوەندیدارەکان دەکەین ئەم هەنگاوانە بە وردی بگرنەبەر:
- کارکردن بۆ ئەوەی ئێران پابەند بێت بە بەڵێنەکانی لەسەر ICCPR، بە تایبەتی لە پاراستنی مافەکانی دادپەروەری.
- هاندانی نەهێشتنی بەکارهێنانی سزای ئێعدام.
- پشتگیری کردن لە میکانیزمە سەربەخۆکان بۆ لێکۆڵینەوە و کۆکردنەوەی زانیاری.
- هەڵسەنگاندنی بەکارهێنانی یاساکانی دادگای نێودەوڵەتی، وەک دەسەڵاتی جیهانی (universal jurisdiction).
- بەردەوامبوون و هەڵسەنگاندنی هەنگاوە تایبەتییەکان بەرامبەر بەو کەسانەی بەرپرسیارن.
- کارکردن بۆ دەستگەیشتن بە زیندانیان لە ڕێگەی مرۆیی و شوێنە پێوەندیدارەکان.
ئەم دۆخە، ئەگەر پشتڕاست بکرێتەوە بە قەبارە و سیستەماتیکی، دەتوانێت پرسیارە گەورەکان درووست بکات سەبارەت بە تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی.
ئێمە گرنگی دەدەین بە وەڵامێکی هاوبەش، هاوسەنگ و پەیوەست بە یاسا، کە پشت بە بنەماکانی بەرپرسیاری و پاراستنی مافەکانی مرۆڤ دەبەستێت.
ناوەندی نەمران هیوادارە هەنگاوەکان لەو بوارەدا، بە جیددی و هەڵ بگیرێت.
لەگەڵ ڕێزی
ناوەندی نەمران
١١ی خاکەلێوەی ١٤٠٥